تمکین مالیاتی و بررسی الگوهای سهگانه مالیات ستانی
این مقاله به بررسی نقش انگیزه های اخلاقی و ابعاد فرهنگی در تمکین مالیاتی پرداخته و با ارائه آمار حسابرسی در آمریکا، سه الگوی «الزام و اجبار»، «خدمت رسانی» و «اعتماد» در مالیات ستانی را تحلیل کرده و راهکارهای جامع برای تحقق اهداف مالیاتی را شرح میدهد.
نقش فرهنگ و انگیزه های اخلاقی در تمکین مالیاتی و الگوهای مالیات ستانی
تغییر نگرش اقتصادی نشان میدهد که تمکین مالیاتی صرفاً با اتکا به قوانین الزامآور محقق نمیشود و ابعاد فرهنگی تاثیر مستقیم بر رفتارهای مالیاتی دارند.
- اثبات نقش انگیزه های غیرمادی و اخلاقی در پرداخت مالیات توسط مودیان
- بررسی شواهد آماری حسابرسی و ممیزی محدود اظهارنامههای مالیاتی در آمریکا
- تبیین سه الگوی اساسی مالیات ستانی شامل الزام و اجبار، خدمت رسانی و اعتماد
- ضرورت بهکارگیری همزمان هر سه الگو برای موفقیت سازمانهای امور مالیاتی
تحول در دیدگاههای اقتصادی و انگیزه های غیرمادی تمکین مالیاتی
در گذشته بسیاری از دانشمندان و اقتصاددانان بر این باور بودند که رفتار انسان کاملاً مبتنی بر عقلانیت، محاسبه سود و زیان و منفعتطلبی مادی و ابزاری است و اخلاق و احساسات نقشی در کنشهای او ندارد. این پیشداوری سبب شد در حوزه مالیات ستانی و مالیات دهی، تمرکز اصلی بر تدوین قوانین الزامآور، تعیین جرایم و تنبیهات بازدارنده قرار گیرد. با این حال، واقعیتهای اقتصادی و اجتماعی نادرستی این دیدگاه را مبرهن ساخت؛ زیرا اگر این فرض درست بود، فعالان اقتصادی از هر فرصتی برای فرار مالیاتی استفاده میکردند و حجم فرار مالیاتی در جهان از مجموع درآمدهای مالیاتی بیشتر میشد.
واقعیتهای عملی نشان میدهد در سراسر دنیا، حجم فرار مالیاتی هرگز از حجم کل مالیاتهای دریافتی فراتر نرفته است. یکی از شواهد موید این مدعا، اندک بودن حجم اظهارنامههای مالیات بر درآمد نیازمند حسابرسی و ممیزی دقیق است. بهعنوان نمونه، در دهه 1960 در آمریکا فقط 6 درصد از کل اظهارنامههای مالیات بر درآمد افراد توسط اداره داخلی خدمات درآمدی این کشور (IRS) مورد حسابرسی و ممیزی قرار گرفت. این میزان در دهه 1970 به 2.5 درصد و در دهه بعد از آن به 1 درصد کاهش یافت. این آمارها اثبات میکند که انسانها صرفاً خودخواهانه رفتار نمیکنند و انگیزه های اخلاقی و غیرمادی در اقدامات آنها نقش دارند.
ابعاد فرهنگی و نقش آن در رفتارهای مالیاتی
پژوهشگران با بررسی علت پرداخت مالیات توسط انسانها به این نتیجه رسیدهاند که افراد علاوه بر سودمحوری، از انگیزه های غیرمادی نظیر نوعدوستی، وجدان، انصاف و عدالتطلبی تاثیر میپذیرند. این عوامل ذیل مقوله فرهنگ تعریف میشوند. پیشرفت جامعه انسانی نیازمند جادهای دوطرفه است که یک سمت آن را عوامل مادی و فیزیکی (تمدن) و سمت دیگر آن را ابعاد معنوی و غیرمادی (فرهنگ) تشکیل میدهد. تغییر نگرش اقتصاددانان و روانشناسان به نقش فرهنگ، سبب شده تا از تاکید صرف بر قوانین اجباری کاسته شده و بر ابعاد فرهنگی در تمکین مالیاتی تاکید بیشتری شود.
بررسی الگوهای سه گانه سازمان های مسئول مالیات ستانی
بر اساس تحقیقات انجامشده، سازمانهای مسئول مالیات ستانی در راستای انجام وظایف خود سه الگوی گوناگون را دنبال کردهاند که شامل موارد زیر است:
- الگوی الزام و اجبار: مبتنی بر این فرض که انسانها ذاتاً منفعتطلب هستند؛ بنابراین به مالیاتدهندگان به چشم مجرمان بالقوه نگریسته میشود و با راهکارهای اجبارآور از فرار مالیاتی جلوگیری میگردد.
- الگوی خدمت رسانی: مالیاتدهندگان به عنوان شهروندان و مشتریانی در نظر گرفته میشوند که باید فرایند مالیات دهی آنها با ارائه خدمات تسهیل شود. اقداماتی مانند الکترونیکی کردن فرایند اظهارنامههای مالیاتی در این چارچوب قرار میگیرد.
- الگوی اعتماد: بر انگیزه های اخلاقی مالیاتدهندگان تاکید دارد. در این الگو، باور بر این است که مودیان پذیرفتهاند پرداخت مالیات به نفع جامعه است و تخلفاتی نظیر فرار مالیاتی سطح رفاه همگانی را کاهش میدهد.
| عنوان الگو | نگرش به مالیاتدهنده | رویکرد اصلی سازمان |
|---|---|---|
| الزام و اجبار | مجرم بالقوه | استفاده از راهکارهای اجباری و تنبیهی |
| خدمت رسانی | شهروند و مشتری | تسهیل فرایندها مانند الکترونیکی کردن اظهارنامه |
| اعتماد | عضو مسئولیتپذیر جامعه | تاکید بر انگیزه های اخلاقی و رفاه همگانی |
راهکارهای تحقق اهداف مالیاتی و تقویت تمکین مالیاتی
تجربه نشان میدهد نهادهای مسئول برای موفقیت باید راهکارهای ترکیبی را به کار گیرند. از یک سو باید بسترهای قانونی فرار مالیاتی مسدود شده و کیفیت و کمیت ممیزیها و راهکارهای نظارتی تقویت شود تا امکان بروز تخلف به حداقل برسد. از سوی دیگر، باید فرایندهای مالیات دهی سادهسازی شوند تا وقت و هزینه زیادی از مودیان گرفته نشود.
در نهایت، نهادهای آموزشی و رسانههای جمعی باید پرداخت مالیات را به عنوان یک اقدام اخلاقی و فرهنگی ترویج کنند. تقویت این باور در جامعه که میان پرداخت مالیات و بهرهمندی از خدمات عمومی و رشد رفاه رابطه مستقیم وجود دارد، ضروری است. همچنین نهادهای مختلف باید از اقداماتی که باعث تضعیف اعتماد و باورهای اخلاقی مودیان میشود خودداری کرده و با برخورد قاطع با تخلفات، مانع ایجاد بدبینی نسبت به کارکرد نهادهای مالیاتی شوند.
پرسشهای متداول
1. نرخ حسابرسی اظهارنامههای مالیات بر درآمد در آمریکا در دهه 1980 چقدر بوده است؟
بر اساس آمار ارائه شده، میزان حسابرسی و ممیزی اداره خدمات درآمدی آمریکا (IRS) در دهه 1980 به 1 درصد کاهش یافت.
2. سه الگوی اصلی سازمانهای مالیاتی در مواجهه با مودیان کدامند؟
این سه الگو شامل الگوی «الزام و اجبار»، الگوی «خدمت رسانی» و الگوی «اعتماد» هستند.
3. نقش نهادهای آموزشی و رسانهها در ارتقای تمکین مالیاتی چیست؟
تاکید بر پرداخت مالیات به عنوان یک اقدام اخلاقی و تبیین رابطه مستقیم آن با افزایش خدمات عمومی و رفاه جامعه.
جمعبندی
تحقق موفقیت در مدیریت امور مالیاتی مستلزم نگاهی جامع به ابعاد رفتاری، اخلاقی و ساختاری است. تلفیق نظارتهای دقیق با تسهیل امور و فرهنگسازی، بسترساز تقویت اعتماد عمومی و ارتقای میزان تمکین مالیاتی در سطح جامعه خواهد بود.
